W 2012 roku na Wydziale Historycznym UJ wprowadzono ceremonię uroczystej promocji magisterskiej nawiązującą do najwcześniejszych tradycji uczelni. Opis przygotował prof. dr hab. Krzysztof Stopka.

Historia uroczystości

W 2012 roku na Wydziale Historycznym UJ wprowadzono ceremonię uroczystej promocji magisterskiej nawiązującą do najwcześniejszych tradycji uczelni.

Opis takiej ceremonii organizowanej w Uniwersytecie Krakowskim przed 1423 rokiem zachował się w Bibliotece Uniwersytetu Wrocławskiego w spuściźnie mistrza Jana z Kluczborka (ok. 1370–ok. 1436), pierwszego wypromowanego w Krakowie teologa, autora mowy pochwalnej na część króla Władysława Jagiełły, wygłoszonej po bitwie pod Grunwaldem.

Za czasów jego aktywności w Krakowie nadanie stopnia magisterskiego składało się z pięciu części (actus). 1. Rozwiązania przez bakałarza kwestii (questio), czyli problemu, dla uczczenia i uhonorowania nowych magistrantów. 2. Rozwiązania przez magistranta kwestii z tematyki, którą się dotąd nie zajmował. 3. Rekomendacji, czyli zalecenia nowego magistranta jako godnego przyjęcia insygniów magisterskich. W tej części wręczano mu insygnia: biret, złoty pierścień, księgę otwartą i księgę zamkniętą. Nałożenie na głowę biretu (nazwanego też diademem) miało zachęcać nowego magistra do doskonalenia się w naukach i „sztukach” (artes). Chciano jednak, aby miał staranie, żeby „stopień magisterski” nie był przez nikogo lekceważony, ale przez wszystkich szanowany.  Włożenie na palec złotego pierścienia było oznaką czystości obyczajów i dobrego prowadzenia się. Ponadto uważano, że „podobnie jak pierścień jest okrągły, błyszczący i czysty”, tak i nowy magister ma być w przekazywaniu nauki sugestywny i świeży, pilny, a nie nudny. Księgę zamkniętą wręczano na znak konieczności zapamiętywania wyuczonej wiedzy, ażeby nie było potrzeby za każdym razem szukania jej w księgach. Magister miał ją zapamiętać, skutecznie przekazywać i objaśniać słuchaczom. Księga otwarta symbolizowała z kolei konieczność nieufania zbytnio własnej pamięci. Należało bowiem sprawdzać wiedzę w księgach i iść za prawdą i wypróbowanymi mistrzami, bardziej ufając temu niż sobie, by jak najmniej błądzić. Czwartą częścią promocji był publiczny wykład nowo wykreowanego magistra „w insygniach”, podczas którego miał dowieść mistrzostwa w rozwiązywaniu kwestii. Ostatnią, piątą częścią było podziękowanie promotorowi, który z kolei dziękował zgromadzonej publiczności.

Tradycja ta posłużyła wypracowaniu ceremonii promocji magisterskiej dostosowanej do wymogów dzisiejszych czasów, a jednocześnie zakorzenionej w dawnej tradycji. W pierwszej części ma miejsce rekomendacja magistrantów dokonywana przez dyrektorów Instytutu, zakończona prośbą do dziekana o zgodę na dokonanie promocji. Po wyrażeniu przez niego aprobaty (permitto – pozwalam), tak dziekan, jak i dyrektorowie i profesorowie przechodzą do innego pomieszczenia, w którym dokonuje się ceremonia. Dziekan Wydziału Historycznego w obecności promotorów, rodziców i przyjaciół wręcza każdemu z wywoływanych magistrantów insygnia: biret, księgę zamkniętą i księgę otwartą. W tym czasie wszyscy ubrani są w czarne togi. Dziekan przekazując insygnia wypowiada łacińskie zdanie – Confero ergo tibi insignia ad hunc gradum magistralem spectantia (Wręczam więc Tobie insygnia należące do tego stopnia magisterskiego): Biretum, librum apertum et librum clausum (biret, księgę otwartą i księgę zamkniętą). Stojący przed dziekanem promowany pochyla głowę by otrzymać biret, po czym otrzymuje na obie ręce dwie księgi: jedną otwartą i drugą zamkniętą. Z tymi insygniami odwraca się do wszystkich obecnych, którzy nagradzają dokonaną promocję gromkimi brawami. Pod oddaniu ksiąg wypromowany magister podaje rękę dziekanowi, otrzymuje dyplom i siada przy stole, gdzie zasiadają już promotorzy i inni uczeni. Symbolizuje to przyjęcie nowego magistra do ich grona. Po zakończeniu tej części ceremonii, gdy wszyscy wypromowani siedzą przy stole, następuje krótki wykład jednego z poproszonych profesorów. Po wykładzie przedstawiciel wypromowanych magistrów dziękuje pracownikom Instytutu, a zwłaszcza promotorom za trud włożony w ich wykształcenie. Ceremonię kończy hymn Gaude Mater Polonia (Ciesz się Matko Polsko).

Regulamin graduacji

Regulamin uroczystości

Data, miejsce, program

1. PRZYGOTOWANIE ORSZAKU
2. PRZEJŚCIE ORSZAKU
3. REKOMENDACJA
4. PRZEJŚCIE DO STUBA COMMUNIS (jeśli uroczystość odbywa się w Collegium Maius)
5. GRADUACJA
6. POSIEDZENIE
7. ZDJĘCIA (INDYWIDUALNE I GRUPOWE)